حدیث

تیر زبان

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

احذروااللسان فانه سهم یخطى .(5)

از زبان بترسید به درستى که آن تیرى است بسیار خطا رونده .

بفرمود از زبان خود حذر کن ****زجان خویشتن دفع خطر کن

که آن باشد چو تیرى بس خطاکار ****تن و جانت کند ناگه گرفتار

نشانه هاى تقوى

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

ان للتقوى علامات : الخوف من الجلیل ، و العمل بالتنزیل ، و القناعة بالقلیل ، و الاستعداد لیوم الرحیل .(6)

چهار چیز علامت تقوى است : خوف از خدا، عمل به قرآن ، قناعت به کم ، آمده بودن براى مرگ و روز رحلت .

علامتهاى تقوى چهار چیز است ****که بس نیکو بر اهل تمیز است

بقرآن عامل و خوف از جلیل است ****به کم قانع مهیا بر رحیل است

انسان با انصاف

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

المنصف کریم و الظالم لئیم .(7)

انسان با انصاف بزرگوار و کریم است ، و شخص ظالم پست و فرومایه است .

دیگر فرموده او منصف کریم است ****کند ایثار اگر او را نعیم است

ولى ظالم لئیم است و تبه کار ****گرش باشد ز دنیا مال بسیار

راستى رستگارى

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

الصدق نجاح و الکذب فضاح .(8)

راستگویى موجب نجات است و دروغگویى سبب رسوایى است .

دیگر گفتا سخن چون راست گوئى ****نجات و رستگارى را بجوئى

واگر گوئى سخنهاى دروغین ****فضیحت آرى و رسوا و ننگین

عزت علم

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

العلم عز و الطاعة حرز.(9)

علم عزت مى آورد و اطاعت در پناه خدا بودن است .

سپس فرمود علم به عزت بیارد ****بقلب خلق حبت را بکارد

بطاعت حرز جانت هست خلاق ****زآفتها نیندیشى در آفاق

سربلندى قناعت

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

عز من قنع ، ذل من طمع .(10)

عزت در قناعت است و خوارى در طمع است .

بگفت آنکس که شد قانع عزیز است ****موقر در براهل تمیز است

کسى را کو طمع کارى مرام است ****ذلیل و خوار نزد خاص و عام است

  • تواضع تعالى بخش

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

التواضع یرفع و التکبر یضع .(11)

تواضع آدم را بالا مى برد، و تکبر انسان را کوچک و پست مى کند.

بگفتا کن تواضع با خلایق ****بجاه و منزلت گردى تو لایق

تکبر گر کنى کوچک نمائى ****بنزد خلق پست و بینوائى

عنایت توفیق

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

التوکل کفایة ، والتوفیق عنایة (12)

کسى که توکل بر خدا کند خداوند او را کفایت مى کند و به هر کس به خداوند عنایت فرماید توفیقش مى دهد.

بگفتا هر که را باشد توکل ****بس است او را خدا بنما تعقل

خدا چون با کسى دارد عنایت ****دهد توفیق او را بى نهایت

عبادت اندیشه

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

الشکر زیادة والکفر عبادة .(13)

شکر نعمت روزى را زیاد مى کند، و فکر خوب در صنع خداوند عبادت است .

بشکر حق شود رزق تو افزون ****و اگر کفران کنى گردى پشیمان

تفکر گر کنى در صنع بازى ****از این فکرت عبادت بهره دارى

  • دافعه ترشروئى

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

البشر مبرة ، العبوس معرة .(14)

خوشروئى نیکوئى است در بین مردم ، و ترشروئى زشتى و باعث جدائى است .

بفرمود ار شوى خوشرو در عالم ****ز قلب دوستان بیرون برى غم

ترش روئى اگر باشد شعارت ****گریزان خلق باشد از کنارت

  • زیور عقل

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

العقل زین والحمق شین .(15)

عقل زینت آدم است ، و حماقت نادانى و زشتى است .

بگفتا هر که را عقل است در سر ****مزین باشد و محبوب و رهبر

بر آن کوبا حماقت گشت مقرون ****زنادانى و پستى هست مغبون

  • زینت انسان

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

العقل زینة الانسان و الصدق امانه اللسان .(16)

عقل زینت انسان ، و راستگوئى امانت زبان است .

بگفت عقلست زینت بهر آدم ****که افضل شد ز مخلوقات عالم

کسى کوراست گفت اندر امانست ****امانت صدق گفتار لسانست

سرچشمه عقل

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

التواضع راءس العقل و التکبر راءس الجهل .(17)

تواضع سرچشمه عقل است و تکبر سر منشاء جهل و نادانى .

تواضع گفته عقلت را بود سر ****تن بى سر بود چون نخل بى بر

تکبر همچو سراندر تن جهل ****بود در نزد جاهل این عمل سهل

  • عوامل سرزنش

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

اربع تشین الرجل : البخل والکذب والشره وسو الخلق .(18)

چهار چیز از صفات سرزنش آور آدم است : بخل ورزیدن ، دروغ گفتن ، حرص خوردن و بد خلقى .

بدى چهار است اندر مرد فرمود ****که گر باشد کسى را هست مردود

بود بخل و دروغ و اکل بیحد ****دیگر مردى که باشد خلق او بد

خیر دنیا و آخرت

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

اربع من اعطیهن فقد اعطى خیر الدنیا و الآخرة : صدق حدیث ، و اداء امانة ، و عفة بطن ، و حسن خلق .(19)

چهار چیز را خدا به هر کسى عطا کند خیر دنیا و آخرت را به او عطا کرده است : راست گوئى ، ادا کردن امانت ، شکم را نگاه داشتن از غذاهاى شبه ناک و اخلاق نیکو داشتن .

صفات خوب هم چهار است فرمود ****گرت باشد عنایت کرده معبود

بود رد امانت ، صدق گفتار ****عفاف بطن و حسن خلق بسیار بدنیا

نتیجه عقل

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

العاقل من عقل لسانه الا عن ذکر الله .(20)

عاقل کسى است که زبان خود را مهار کند، مگر از ذکر خداوند.

بفرمود عاقل است آن کو زبانش ****ببندد از سخن اندر دهانش

از او بند گران را بر نگیرد ****مگر آندم که گوید ذکر سرمد

هوشمندى عاقل

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

العاقل من لا یضیع له نفسا فیما لا ینفعه .(21)

عاقل کسى است که ضایع نمى کند یک نفس از عمر خود را در چیزیکه نفع باو نمیدهد.

دگر عاقل کسى کو وقت خود را ****نسازد ضایع در گفتار بیجا

چونفعش نیست اندر گفته خویش ****نفس بیرون نسازد از دل ریش ‍

  • بهترین عمل

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

الاخلاص خیرالعمل .(22)

بهترین کارها خلوص نیت در عمل است .

خلوص نیت ار باشد چو در کار ****قلیل او بود بهتر زبسیار

خلوص ار هست در آغاز و انجام ****رسد آن کار با نیکى به اتمام

  • اسرار نابود کننده

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

الاقتصاد ینمى اقلیل و الا سراف الجزیل .(23)

میانه روى ، مال کم را زیاد مى کند و اسراف مال زیاد را نابود مى کند.

براه اقتصاد هر کس کند سیر ****بنقد خویش مسرور است و لا غیر

در اسرافست اندر شخص نقصان ****شود درویش با مال فراوان

کریم و لئیم

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

الکریم من صان عرضه بماله و اللئیم من صان ماله بعرضه .(24)

کریم که شخصى با گذشت است مال را فداى آبروى خود مى کند، و لئیم آبروى خود را فداى مال مى کند

کریم آنکس که پوشد چشم از مال ****براى آبرو در جمله افعال

لئیم آن کو بجمع مال کوشد ****شرف در جمع مال آسان فرو شد

سزاى متکبران

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

ان المتکبرین یجعلون فى صور الذر یتوطا هم الناس حتى یفرق الله من الحساب .(25)

اشخاص متکبر را روز قیامت خداوند بصورت مورچه محشر مى کند و در زیر پاى مردم لگدمال مى شوند تا وقتى که خداوند از حساب مردم فارغ شود.

تکبر کن چو مور آید بمحشر ****شود پامال خلق آندم مکرر

بدینسان هست تا آندم که خالق ****شود از کار خلق الله فارغ

حیا و بى شرمى

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

الحیاء مفتاح کل خیر والقعة عنوان الشر.(26)

حیاء براى انسان کلید هر گونه خیر، و بى شرمى و سرچشمه هر گونه شر است .

حیا باشد کلید خیر و خوبى ****بود ساتر حیا بر هر عیوبى

ولى قبح است عنوان شرار است ****تو را اندازد هر دم در مرارت

طاعت برادر

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

اطع اخاک و ان عصاک وصله و ان جفاک !(27)

اطاعت کن برادر مؤ من خود را اگر چه او به تو بدى کند، وصله رحم کن اگر چه او بتو جفا کند.

اطاعت کن برادرهاى دینى ****اگر از او بدى هر دم ببینى

تو با او کن صله گر او جفا کرد ****تو او را جذب کن گر او رها کرد

مؤ من و فاجر

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

المؤ من من وقى دینه بدنیاه و الفاجر من وقى دنیاه بدینه .(28)

مؤ من کسى است که حفظ مى کند دین خود را با دنیاى خود، و فاجر کسى است که حفظ مى کند دنیاى خود را با دین خود، یعنى دین را به دنیا مى فروشد.

کند حفظ و حراست مؤ من از دین ****دهد دنیا براى حفظ آئین

ولى فاجر فروشد دین به دنیا ****بود مسرور از این افعال بیجا

ترس از خدا

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

الخوف من الله من الدنیا یؤ من الخوف فى الاخرة منه .(29)

کسیکه در دنیا از خدا بترسد در آخرت از خوف خدا مصون مى ماند.

اگر خوف خدا باشد بدنیا ****شوى ایمن زخوف دار عقبى

کسى گر از خداى خویش ترسد ****دیگر از هیچ مخلوقى نترسد

نیکى در مقابل بدى

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

احسن الى من اساء الیک واعف عمن جنى علیک .(30)

نیکى کن با آن کس که بتو بدى مى کند و عفو کن از کسیکه بتو جفا مى کند.

تو نیکى میکن اى مرد خردمند ****به آن کوبا تو بد کرده است هر چند

خیانت کار خود را عفو کن زود ****رضاى حق تو را گر هست مقصود

ادب و طلا

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

طالب الادب احزم من طالب الذهب .(31)

کسى که دنبال ادب بر مى گردد، احتیاط کارتر است از کسى که در جستجوى طلاست .

ادب ذیقیمت از هر باب باشد ****که بهتر از طلاى ناب باشد

طلایت گر نباشد غم نباشد ****ادب گر نیست آن آدم نباشد

مصون از رسوائى

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

من قبل النصیحة سلم من الفضیحة .(32)

کسى که نصیحت نصیحت کننده را قبول مى کند، از رسوایى در جامعه سالم مى ماند.

قبول ار مى کنى پند و نصیحت ****نمى گردى گرفتار فصیحت

هر آنکس پند دانایان نگیرد ****به رسوایى و جهل آخر بمیرد

تلاش براى آخرت

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

اجعل همک وجدک لاخرتک .(33)

کوشش و جدیت خود را براى آخرتت قرار بده .

اگر خواهى نباشى در ندامت ****بکن جدیت از بهر قیامت

براى آخرت همت کن اى دوست ****تجارت بهر خود بنما که نیکوست

دوست با انصاف

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

صدیقک من صدقک لا من صدقک .

رفیق واقعى تو آن است که بتو راست مى گوید، نه آنکس که هر کارى مى کنى ؛ عمل تو را تصدیق مى کند!

رفیق خوب آن کور است گوید ****طریق رستگارى را بپوید

نه آن کو مى کند تصدیق کارت ****بافعال بد و خوب است یارت

حفظ زبان

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

احزن لسانک کما تحزن ذهبک و ورقک .(34)

محفوظ بدار زبان خود را همچنانکه طلا و نقره و غنائم خود را حفظ مى کنى .

لسانت راتو در مخزن نگهدار ****باظهار زبانت باش بیدار

چنانکه مال و زر دارى تو پنهان ****کنى محفوظشان از خوف دزدان

حق و هوى

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

ارکب الحق و ان خالف هواک و لا تبع آخرتک بدنیاک .(35)

پیرو حق باش ، اگر چه با هواى نفس مخالف کند، و هرگز آخرت خود را بدنیا نفروش .

زحق کن پیروى اى مرد دیندار ****هواى نفس خود را واقع مگذار

بامر حق تو زیرک باش و باهوش ****بدنیا آخرت را هیچ نفروش

اصلاح با عمل

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

اصلح المسى بحسن فعالک و دل على الخیر بجمیل مقالک .(36)

اصلاح کن گناهکاران و بدکاران را بعمل خود، و افراد را با سخن خوب به راه حق رهنمائى کن .

با عمالت بشو هادى به گمراه ****بر غبت او نهد پا اندر این راه

بفعلت شو دلیل دین اسلام ****زبان خویش را بربند در کام

علم و جهل

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

اطع العلم و اعصى الجهل تفلح .(37)

از اعلم اطاعت کن و مخالفت جهل انجام بده آنگاه رستگار خواهى شد.

مطیع علم شو جان برادر ****بنه تاج فضیلت را تو بر سر

خلاف جهل خود گر رهسپارى ****بدنیا و بعقبى رستگارى

قبول نصیحت

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

اقبلوا النصیحة ممن اهداها الیکم .(38)

نصیحت را از کسیکه بشما نصیحت مى کند، بپذیرید.

زناصح کن قبول اى جان نصیحت ****اگر هستى تو شخصى با فضیلت

گر او پندت دهد بپذیر از آن ****کند او کار دشوار تو آسان

بشکرانه نعمت

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

اشتغل بشکر النعمة عن التطرب بها.(39)

اشتغال به شکر نعمتهاى خدا پیدا کن ، در حالى که هنوز مشغول عیش و طرب نشده باشى .

بشکر نعمت حق باش مشغول ****بنزد منعمت هستى تو مسئول

بکن شکر نعیم ذات یکتا ****پس آنگه عیش و نوشت کن مهیا

  • صبر در مصیبتها

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

اشتغل بالصبر على الرزیة عن الجزع لها.(40)

صبر را پیشه خود قرار ده در مصیبتها، قبل از جزع و ناراحتى کردن .

بکن صبر اى برادر بر مصیبت ****جزاى خیر حق گردد نصیبت

جزع منما تو صابر باش در کار ****که بر صبر تو پاداش است بسیار

صداقت و امانت

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

الزم الصدق و الا مانة فانهما سجیة الابرار.(41).

ملازم راستگوئى و امانت دارى باشید، که این دو کار از رویه نیکان است .

سخن را راستگو، رد کن امانت ****امانت را مکن هرگز خیانت

اگر دارى تو عقل و دین و ایمان ****ملازم باش با افعال نیکان

علم و عمل

قال امیرالمؤ منین علیه السلام :

اخلصوا اذا عملتم و اعملوا اذا عملتم .(42)

زمانیکه عمل مى کنید خالص براى خدا کنید و ریا در آن نکنید و زمانیکه کارى را یاد گرفتید به آن عمل کنید و عالم بى عمل نباشید.

/ 0 نظر / 10 بازدید